• VICTOR KRAUSZ’ÜN ATATÜRK PORTRESİ

  Mehmet Başbuğ

  Batı anlayışına dönük resim geleneğinin bizde yaygınlaşmasından sonra zaman zaman Avrupa’dan ressamlar ve heykeltıraşlar Osmanlı yönetimice davet edilmiştir. Davet edilen Avrupalı sanatçılar Türkiye ile ilgili görünümlerin yanı sıra padişah, saray ve üst yönetimde görev alanların portrelerini de yapmışlardır. I. Dünya Savaşı’nın başladığı yıllarda yurda dönen “Meşrutiyet Kuşağı Sanatçıları” için dönemin Erkan-ı Harbiye Reisi ve Başkomutan Vekili Enver Paşa tarafından Şişli’de bir resim atölyesi kurdurulmuştur. Bu atölyede görevlendirilen İbrahim Çallı, Namık İsmail, Sami Yetik, Avni Lifij, Hikmet Onat, Beyrutlu Ali Cemal, Ruhi Bey ve arkadaşlarınca I. Dünya Savaşı’nın karanlık günlerini ve aynı zamanda Türk kahramanlarını anlatan savaş kompozisyonları meydana getirmişlerdir. Bu atölyede yapılan büyük boyutlu savaş kompozisyonları ile Osmanlı ile ittifak halinde olan Avusturya ve Almanya başkentleri olan Viyana ve Berlin’de sergilenmiştir. Aynı porgramın kapsamında yurda davet edilen Avusturyalı ressam Wilhelm Victor Krausz yurudumuza gelerek, çok sayıda resim yaptığını bu resimlerinden oluşan bir sergiyi de tüm sanat dünyasına sunduğunu görmekteyiz. Krausz, başta dönemin padişahı Sultan Reşat olmak üzere bir çok Türk büyüğünün portresinin yanı sıra Çanakkale muharebelerinde de bizzat bulunarak savaş kroki ve desenlerinden oluşan bir dizi çalışmada bulunmuştur. Krausz’un bu yıllarda yaptığı eserleri 1916 yılında Avusturya Savaş Bakanlığı’nın yayınına konu olan “I. Dünya Savaşı’nda Türkiye” adlı eserde yayınlanmıştır. Bu eserde yer alan önemli çalışmalar şunlardır; Süleymaniye Camii, V. Sultan Gazi Mehmet, Sadrazam Prens Sait Halim, Şeyhulislâm Hayri Efendi, Dahiliye Nazırı Talat Bey, Hariciye Nazırı Halil Bey, Enver Paşa, Esad Paşa, Cevat Paşa, Cemal Paşa, İsmail Hakkı Paşa, Kazım Bey, Mustafa Kemal Bey, L.Von. Sanders, Goltz paşa, Gelibolu’da bir asker çadırında, Haliç’te Harp Gemileri, Gelibolu’da Bir Çeşme Başında Erat, Tophane’de Yangın, İzmir’den Görünüş, Anadolu’da Bir Avusturya-Macaristan Bataryası gibi… örnekler gösterilmiştir. 1916 yılı Nisan ayında güzel sanatlar okulunda Wilhelm  Victor Krausz tarafından düzenlenen resim sergisi Türk sanat çevrelerince de büyük ilgi ile takip edilmiş ve sanatçının tekniğinden faydalanılmıştır.
  Wilhelm Victor Krausz Kimdir?      
  21 Mart 1878 tarihinde Macaristan (Neutra) da doğmuş Viyana’da yaşamış, Viyana Akademisi’nde F.Rrumpler’in öğrenciliğini yapmıştır. Paris, Julian Akademisi’nde Lefebrve ve Robert Feuri’den öğrenim görmüştür. Ayrıca Zugelschule Worth’da okumuştur. 1913 yılında Devlet Büyük Altın Madalyası ile değerlendirilen Prof. Krausz, 1930 yılında da Barselona’da ki uluslar arası sergide altın madalya kazanmıştır. Viyana Burgtheater Fuayesi’nde çeşitli sanatçı portrelerini de oluşturup Modern Galeri’ye yaşlı bir adam portresini kabul ettirmiş ve Mayıs 1959 başlarında da Baden/Viyana’da ölmüştür.
  Bu yıllarda özellikle 1916 yılında yaptığı “Kabalaklı Atatürk Portresi” önemlidir. Çünkü bu portre, Atatürk’ün bir sanatçı fırçasından çıkan ilk portresi denilebilir. Atatürk bu yıllarda Anafartalar Grup Komutanı iken sanatçı, Atatürk’e bakarak portresini yağlıboya tekniği ile gerçekleştirmiştir. Daha sonraki yıllarda özellikle Cumhuriyet’in ilânından sonra yurda davet edilen bir çok sanatçı gibi Alman, Avusturyalı, Macar sanatçılar daha da ağırlıktadır. Özellikle Alman Akademisi’den janr ve portre ressamı Arthur Kampf tarafından yapılan Çankaya Kökü’nde bulunan ay-yıldızlı fonlu “Atatürk Portresi” mükemmeldir. Ayrıca bir çok ressamın dışında yabancı heykeltıraşlarda Atatürk konulu çokça eser vermiştir. Heinrich Krippl’ın Samsun “19 Mayıs Anıtı”, Ankara “Ulus ve Zafer Anıtı”, “Afyon Anıtı”, Konya “Atatürk Anıtı” önemlidir. Gerek yerli, gerek yabancı ressam ve heykeltıraşların Atatürk konulu çalışmalarının bir değerlendirmesine ileriki yazılarımızda değineceğiz. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 87. yılı ile Çanakkale Deniz Savaşları’nın 92.yılını kutladığımız şu günleri bize armağan edenleri saygıyla anıyoruz.     

• Anadolu Manşet Gazetesi,
  26 Nisan 2007, Konya.

• 
  
  Krausz, “Atatürk Portresi”      

   

   

GERİ